أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

402

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

حقّ تعالى گفت : اگر اهل كتاب كه جهودان و ترسايان‌اند احكام توراة و انجيل بپاى داشتندى و به تو و كتاب تو ايمان آوردندى و تقوى و پرهيزگارى پيشه گرفتندى ما گناهان ايشان پوشيده و مكفّر كرديمى و ببهشتهاى با ناز و نعمت برديمى و [ نعيم ] نامى است از نامهاى بهشت و اگر اين جهودان و ترسايان اقامت توراة و انجيل كردندى و احكام آن را كار بستندى و به آنچه بايشان فرو آمد از قرآن ايمان آوردندى و احكام او بر دست گرفتندى ؛ و گفتند : اگر توراة و انجيل را نصب چشم خود كردندى و در پيش خود بداشتندى تا بهر مشكلى رجوع به آن كردندى ؛ ايشان در نشيمن و وطن خود بماندندى و روزى و نعمت از جملهء جهات بايشان رسيدى از زور « 1 » سرهاى خود و از زير پاىهاى خود روزى خوردندى از بالا يعنى آسمان باران آمدى و از زير پاى يعنى زمين نبات برآمدى و درختان باردار ميوه دادندى و از زمين انواع حبوبات حاصل شدى و زندگانى در رفاهيت گذاشتندى چنان كه گفت : « وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ » آنگه گفت كه : ازيشان يعنى از اهل كتاب جماعتى مقتصدان‌اند تقصير نكنند ، از حدّ در نگذرند ، ميانه نگاه دارند ، بر قصد يعنى بر جادّه روند بجانب راست و چپ التفات نكنند اليمين و الشمال را « مضلّه » « 2 » شناسند و ايشان مؤمنان اهل كتاب‌اند كه برسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ايمان آوردند ، گفته‌اند كه : در نجاشى و قوم او آمد مجاهد گفت كه : مسلمانان اهل كتاب‌اند و بسيارى از اهل كتاب بد ميكنند يعنى ايشان همه يك حكم ندارند اندكى ازيشان نيك‌اند و بيشتر بد . [ سوره المائدة ( 5 ) : آيه 67 ] يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ ( 67 ) محمّد بن كعب القرظى گفت از ابو هريره كه : رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در اسفار و غزوات كه بودى بوقت فرو آمدن در زير سايهء درخت فرو آمدى يك روز بر عادت خود در زير سايهء درختى بود شمشير از آن درخت آويخته و بقيلوله مشغول شده و ياران همه ازو غافل اعرابئى در آمد و تيغ

--> ( 1 ) - كذا در نسخهء قديمى و سائر نسخ معتمده ، ليكن در بعضى نسخ : « زبر » ؛ در برهان قاطع گفته : « زور بفتح اول و ثانى بر وزن نظر بمعنى زبر است كه بالا باشد چه در فارسى باى ابجد و واو بهم تبديل يابند » و در تفسير ابو الفتوح : « از بالاىشان و زير پاىشان » . ( 2 ) - يعنى وسيلهء ضلالت و گمراهى و اين ترجمهء كلام امير المؤمنين عليه السلام است كه فرموده : « اليمين و الشمال مضلة و الطريق الوسطى هى الجادة » چنان كه در نهج البلاغه است